Zapobieganie zwichnięciu stawu biodrowego

Profilaktyka zwichnięcia stawu biodrowego u pacjentów z przepukliną oponowo-rdzeniową powinna być wdrażana możliwie wcześnie i stanowić integralny element postępowania rehabilitacyjno-ortopedycznego [2,6]. Kluczowe znaczenie ma wczesna pionizacja dziecka, którą zaleca się rozpocząć nawet około 12. miesiąca życia. U pacjentów niechodzących samodzielnie wskazane jest wprowadzenie pionizacji biernej, przy czym podstawowym czynnikiem warunkującym jej skuteczność jest całkowity czas obciążania kończyn dolnych [6].

Podczas pionizacji preferowane jest ustawienie bioder w niewielkim odwiedzeniu, zazwyczaj w zakresie 10–15 stopni, przy czym decyzja dotycząca stopnia odwiedzenia powinna być podejmowana indywidualnie, z uwzględnieniem obecności przykurczów, poziomu uszkodzenia neurologicznego oraz kierunku niestabilności stawu biodrowego [2,3].

W zapobieganiu zwichnięciom tylno-bocznym szczególne znaczenie ma wzmacnianie mięśni pośladkowych oraz rozciąganie struktur sprzyjających powstawaniu przykurczów, w tym mięśni przywodzicieli uda, mięśnia prostego uda oraz mięśnia biodrowo-lędźwiowego [1,7]. W przypadku zwichnięć przednich postępowanie profilaktyczne jest bardziej złożone i wymaga indywidualnej oceny oraz konsultacji specjalistycznej [3,5].

Wzmacnianie osłabionych grup mięśniowych może być realizowane za pomocą ćwiczeń czynnych i wspomaganych, a także metod fizykalnych, takich jak elektrostymulacja oraz wibroterapia [6]. Elektrostymulacja przezrdzeniowa (transcutaneous spinal cord stimulation, tSCS) stanowi coraz częściej stosowaną metodę wspomagającą rehabilitację dzieci z przepukliną oponowo-rdzeniową (MMC). Technika ta polega na nieinwazyjnej stymulacji struktur rdzenia kręgowego za pomocą elektrod powierzchniowych umieszczonych nad odpowiednimi segmentami kręgosłupa, co prowadzi do modulacji pobudliwości sieci neuronalnych poniżej poziomu uszkodzenia. Istotnym elementem profilaktyki jest również prawidłowe pozycjonowanie dziecka podczas leżenia, siedzenia oraz przebywania w wózku inwalidzkim [2].

U pacjentów z wczesnymi cechami podwichnięcia stawu biodrowego lub wysokim ryzykiem rozwoju zwichnięcia coraz częściej rozważa się profilaktyczne leczenie operacyjne w postaci asymetrycznej epifizjodezy bliższego końca kości udowej [8]. Zabieg ten może być wykonywany od około 2. roku życia, optymalnie do 6.–7. roku życia, i polega na czasowym zahamowaniu wzrostu przyśrodkowej części bliższego końca kości udowej poprzez implantację śruby do głowy kości udowej. Procedura ta prowadzi do stopniowego zmniejszenia koślawości szyjki kości udowej oraz poprawy relacji głowy do panewki. Wczesne wyniki tego leczenia są obiecujące, jednak brak jest danych dotyczących długoterminowych efektów [8].

W profilaktyce zwichnięcia stawu biodrowego stosuje się również chirurgiczne uwolnienie lub wydłużenie przykurczonych mięśni okołobiodrowych, co umożliwia uzyskanie prawidłowego i symetrycznego zakresu ruchu w stawie biodrowym, sprzyjając wyrównaniu ustawienia miednicy.