Edukacja

Rozszczep kręgosłupa to w systemie oświaty niepełnosprawność ruchowa. To oznacza, że dziecko ma prawo do kształcenia specjalnego, czyli nauki z dodatkowymi, dopasowanymi formami wsparcia. Najważniejsze: wsparcie dobiera się do faktycznego funkcjonowania dziecka, a nie tylko do diagnozy medycznej.

Dziecko z rozszczepem kręgosłupa może otrzymać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wtedy, gdy jego stan zdrowia lub funkcjonowanie powodują, że do realizacji obowiązku szkolnego / nauki w przedszkolu potrzebuje specjalnej organizacji nauczania, metod pracy i wsparcia, których nie da się zapewnić wyłącznie w ramach „zwykłej” pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Podstawy wynikają głównie z Prawa oświatowego i rozporządzenia MEN w sprawie orzeczeń i opinii.

Kto wydaje orzeczenie?

Publiczna poradnia psychologiczno-pedagogiczna (najczęściej konkretna, rejonowa,ważne: rejonizacja wynika z miejsca, gdzie dziecko zapisane jest do przedszkola, a nie z miejsca zamieszkania np. dziecko mieszkające w katowicach, ale uczęszczające do przedszkola w Mysłowicach o orzeczenie będzie ubiegać się w Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w Mysłowicach). Najczęściej to właśnie przedszkole wskazuje rodzicowi właściwą poradnię, do której powinien się udać.

Kto wnioskuje o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego?

Orzeczenie wydaje się na wniosek rodzica lub opiekuna prawnego. Wyjątek stanowią uczniowie pełnoletni, którzy sami występują z wnioskiem.

Co daje orzeczenie?

IPET (indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny) – to konkretny plan działania dla danego dziecka, które posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Przedszkole lub szkoła ma obowiązek przygotować go i przedstawić rodzicom w ciągu 30 dni od daty dostarczenia do placówki orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. To nie jest dokument „do szuflady”. To plan, według którego placówka ma obowiązek pracować z dzieckiem. IPET powinien zawierać opis dziecka, jego słabe i mocne strony, ale przede wszystkim konkretne działania, które będzie prowadzić placówka (jakie zajęcia, ile godzin, kto je poprowadzi). W przypadku dzieci z rozszczepem kręgosłupa ważna jest część dotycząca dostosowania w codziennym funkcjonowaniu np. poprzez:

więcej czasu na wykonanie zadania,
inne formy pracy niż przy stoliku,
zmiany w organizacji dnia,
wsparcie w samoobsłudze lub podczas przerw.

dostosowanie metod, form i organizacji nauki,
dostosowanie przestrzeni,
dodatkowe zajęcia specjalistyczne takie jak logopedia, rewalidacja, fizjoterapia, terapia psychologiczna, pomoc pedagogiczna, terapia integracji sensorycznej) ważne: przedszkole lub szkoła ma obowiązek zapewnić dziecku zajęcia wynikające z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, nie może tłumaczyć się na przykład brakiem specjalisty lub sali.
możliwość przyznania nauczyciela wspomagającego

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w przypadku rozszczepu kręgosłupa sprzężonego

Niepełnosprawność sprzężona występujejeśli dziecko ma rozszczep kręgosłupa i dodatkowe schorzenia, np. wodogłowie, niepełnosprawność intelektualną, problemy z motoryką, neurologiczne lub sensoryczne, w orzeczeniu często pojawia się zapis o niepełnosprawności sprzężonej. Oznacza to, że dziecko nie tylko ma trudności ruchowe, ale może wymagać wsparcia w zakresie edukacyjnym, poznawczym i społecznym jednocześnie.

To oznacza, że IPET musi uwzględniać indywidualne tempo pracy, przerwy w zajęciach, dodatkowe wsparcie psychologiczne i pedagogiczne.

Orzeczenie sprzężone daje podstawę do większego zakresu wsparcia w szkole lub przedszkolu. W praktyce oznacza to, że placówka musi realnie dostosować edukację i terapię do wielowymiarowych potrzeb dziecka, a nie tylko do ograniczeń ruchowych wynikających z RK.

więcej godzin zajęć rewalidacyjnych,
możliwa obecność nauczyciela współorganizującego w pełnym wymiarze,
dostęp do fizjoterapeuty, logopedy, psychologa.

Nauczyciel wspomagający – co warto wiedzieć?

Oficjalnie jest tonauczyciel współorganizujący kształcenie specjalne.To pełnoprawny nauczyciel, który pracuje w klasie lub grupie razem z nauczycielem prowadzącym, po to, aby pomóc dziecku z orzeczeniem funkcjonować w przedszkolu lub szkole.

Obecność nauczyciela współorganizującego nie zależy od samej diagnozy, tylko od tego, czy dziecko potrzebuje stałego lub znacznego wsparcia w trakcie zajęć.

Można (i warto) wnioskować o nauczyciela wspomagającego, gdy dziecko:

ma ograniczoną samodzielność w poruszaniu się,
potrzebuje pomocy w organizacji pracy na lekcji,
szybko się męczy i wymaga częstych dostosowań,
ma trudności z nadążaniem za tempem grupy z powodów zdrowotnych,
wymaga wsparcia w sytuacjach wymagających przemieszczania się, ewakuacji, wyjść,
ma współwystępujące trudności (np. koncentracja, funkcje wykonawcze).

Co musi się znaleźć w dokumentach żeby dziecko mogło korzystać z pomocy nauczyciela współorganizującego?

W orzeczeniu:

Nie zawsze pada wprost hasło „nauczyciel współorganizujący”, ale powinny być zapisy typu:

„konieczność stałego wsparcia w toku zajęć edukacyjnych”,
„potrzeba dostosowania organizacji pracy i indywidualnego wsparcia”.

W IPET-cie:

jasno opisane na jakich zajęciach nauczyciel wspomagający jest obecny,
w jakim wymiarze,
jakie są jego zadania wobec dziecka.

Jeśli te potrzeby są opisane – szkoła ma obowiązek zorganizować takie wsparcie.

Gdzie dziecko może się uczyć?

Rodzice mają prawo wyboru formy edukacji.
Szkoła ani przedszkole nie mogą odmówić przyjęcia dziecka wyłącznie dlatego, że ma orzeczenie.

Do wyboru są trzy główne rozwiązania:

1. Przedszkole / szkoła ogólnodostępna

Dziecko uczy się w „zwykłej” grupie lub klasie, razem z rówieśnikami bez orzeczeń, ale:

realizuje kształcenie specjalne,
ma IPET,
ma dostosowania i dodatkowe wsparcie.

Zalety	Wady
Dziecko uczy się w „zwykłej” grupie/klasie razem z rówieśnikami	Brak automatycznego nauczyciela współorganizującego – trzeba o niego zawalczyć
Naturalne środowisko rówieśnicze i relacje społeczne	Jakość wsparcia zależy od doświadczenia kadry i dyrektora
Dziecko nie jest „etykietowane” jako dziecko z integracji	Czasem trudniej zrealizować IPET w pełni
Dobra opcja przy trudności głównie ruchowej i względnej samodzielności	Może wymagać dodatkowych działań rodziców, aby wsparcie było realne

2. Oddział integracyjny w szkole lub przedszkolu ogólnodostępnym

To specjalnie zorganizowana klasa / grupa, w której:

uczy się mniej dzieci,
część uczniów ma orzeczenia (może być ich kilku lub kilkunastu)
na stałe, bez względu na ilość dzieci z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego pracuje dwóch nauczycieli jednocześnie: nauczyciel prowadzący i nauczyciel współorganizujący kształcenie specjalne.

Zalety	Wady
Mniejsza liczebność klasy, łatwiejsza indywidualizacja	Ograniczona liczba takich oddziałów – nie wszędzie dostępne
Stała obecność nauczyciela współorganizującego	Tempo pracy klasy bywa wolniejsze, mniej wymagające dla wszystkich
Większe doświadczenie kadry w pracy z dziećmi z orzeczeniami	Ryzyko „etykietowania” dzieci – integracja w nazwie klasy
Łatwiejsza realizacja IPET „na bieżąco”	Nauczyciel współorganizujący wspiera całą klasę, nie jest na wyłączność jednego dziecka

3. Placówka specjalna

Szkoła lub przedszkole przeznaczone wyłącznie dla dzieci z niepełnosprawnościami, z bardzo dużym wsparciem organizacyjnym i terapeutycznym.

Zalety	Wady
Bardzo małe grupy i wyspecjalizowana kadra	Ograniczony kontakt z dziećmi bez niepełnosprawności
Duża dostępność terapii i wsparcia	Mniejsza różnorodność społeczna
Wysoki poziom bezpieczeństwa i opieki	Nie zawsze najlepszy wybór przy niepełnosprawności wyłącznie ruchowej i dobrej sprawności poznawczej
Łatwo zrealizować wszystkie zalecenia z IPET-u	Może mieć niższe oczekiwania edukacyjne w zakresie nauki przedmiotów

Czy lepiej wybrać placówkę publiczną czy prywatną?

Dla rodziców dziecka z rozszczepem kręgosłupa wybór placówki ma kluczowe znaczenie, ponieważ od niego zależy nie tylko komfort codziennego funkcjonowania dziecka, ale przede wszystkim jakość wsparcia edukacyjnego, które powinno wynikać z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Ważne jest, aby dobrze rozumieć różnice między placówkami publicznymi i prywatnymi oraz rolę nauczyciela współorganizującego, który w razie potrzeby zapewnia dziecku stałe lub znaczące wsparcie w toku zajęć

Placówki publiczne

Obowiązek realizacji zaleceń orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego – szkoła lub przedszkole musi opracować IPET i zapewnić wszystkie przewidziane w nim formy wsparcia.
Publiczne przedszkola i szkoły otrzymują dotacje z budżetu państwa/gminy proporcjonalnie do liczby dzieci z orzeczeniami w placówce. Środki mogą przeznaczone na: wynagrodzenie nauczyciela współorganizującego, dodatkowe zajęcia specjalistyczne, dostosowania pomieszczeń i sprzętu.
Dziecko w publicznej placówce nie ponosi żadnych dodatkowych kosztów, wsparcie jest finansowane z dotacji i jest jego prawem.
Placówka publiczna nie może odmówić wsparcia ani ograniczyć go z powodu braku środków, bo to obowiązek ustawowy wynikający z orzeczenia i IPET-u.
IPET obejmuje m.in. zajęcia rewalidacyjne, dostosowania w salach i podczas zajęć, wsparcie w przemieszczaniu się i bezpieczeństwie dziecka.
Jeśli orzeczenie wskazuje na potrzebę stałego lub znaczącego wsparcia, szkoła musi zatrudnić nauczyciela współorganizującego.
Nauczyciel współorganizujący formalnie jest zatrudniany w ramach etatu lub godzin współorganizacji przewidzianych w planie pracy placówki.
IPET powinien jasno określać zakres obecności nauczyciela współorganizującego i jego zadania wobec dziecka.
Dziecko ma gwarancję realnego wsparcia w codziennych zajęciach, a placówka nie może odmówić przyjęcia ani ograniczyć wsparcia z powodów organizacyjnych.

Placówki prywatne

Placówki prywatne zarejestrowane jako niepubliczne muszą respektować orzeczenia i realizować IPET, ale w praktyce mają większą elastyczność organizacyjną.
Państwo/gmina przekazuje część środków na dziecko z orzeczeniem, ale często nie pokrywa w całości kosztów wsparcia, bo placówka pobiera też czesne od rodzica. Część kosztów nauczyciela współorganizującego, dodatkowych zajęć czy terapii może być wliczona w czesne lub wymaga dodatkowej opłaty. W praktyce oznacza to, że w prywatnej placówce rodzic trzeba dopilnować, jakie wsparcie jest w pakiecie, a jakie może wymagać dopłaty, żeby dziecko faktycznie otrzymało to, co wynika z orzeczenia.
Mogą szybciej wdrożyć zajęcia rewalidacyjne i zatrudnić nauczyciela współorganizującego.
Zatrudnienie nauczyciela współorganizującego w prywatnej placówce często zależy od dostępnych zasobów. Placówki prywatne nie mają obowiązkowego etatu dla nauczyciela współorganizującego tak jak w placówkach publicznych. Jeśli w danym momencie nie ma wolnego nauczyciela lub wystarczającego budżetu na dodatkowe godziny, placówka może nie być w stanie od razu zapewnić wsparcia w pełnym wymiarze.
Kontrola realizacji IPET-u jest trudniejsza niż w placówce publicznej – w razie problemów trudniej odwołać się do organu prowadzącego.
Prywatna placówka może zapewnić mniejsze grupy i bardziej indywidualne podejście, ale wymaga zaangażowania rodzica, aby wsparcie było realizowane w praktyce.

Na co warto zwrócić uwagę, wybierając placówkę?

Realizacja zaleceń orzeczenia i IPET-u – sprawdź, czy placówka faktycznie zapewnia wszystkie formy wsparcia: zajęcia rewalidacyjne, dostosowania w salach, czas i sposób poruszania się w ciągu dnia.
Nauczyciel współorganizujący – ważne, aby wiedzieć, czy jest zatrudniony w placówce i w jakim wymiarze godzin. W oddziałach integracyjnych działa dla całej klasy, ale w praktyce skupia się na dzieciach z największymi potrzebami. W prywatnej placówce obecność takiego nauczyciela może zależeć od umów i zasobów, dlatego warto upewnić się, że wsparcie jest realne, a nie tylko formalne.
Dostępność kadry medycznej – obecność pielęgniarki lub opiekuna medycznego w przedszkolu/szkole jest bardzo ważna w przypadku dzieci z rozszczepem, zwłaszcza jeśli dziecko potrzebuje wsparcia przy podawaniu leków, opiece nad ranami czy monitorowaniu funkcji fizjologicznych.
Dostosowanie architektoniczne – rampa, szerokie drzwi, dostęp do windy, przestrzeń do poruszania się wózkiem, bezpieczne łazienki i toalety.
Tempo i forma zajęć – ważne, aby nauczyciele rozumieli potrzebę przerw, zmniejszenia tempa pracy i elastycznego podejścia do aktywności fizycznej (np. WF, zabawy ruchowe).
Doświadczenie kadry w pracy z dziećmi z niepełnosprawnością ruchową – osoby znające specyfikę rozszczepu kręgosłupa lepiej dostosowują metody pracy i środowisko edukacyjne.
Wsparcie psychologiczne i społeczne – ważne, aby dziecko miało możliwość konsultacji z psychologiem lub pedagogiem, który pomaga w integracji i radzeniu sobie z trudnościami emocjonalnymi wynikającymi z ograniczeń ruchowych.
Możliwość indywidualizacji nauki i terapii – m.in. elastyczne grupy, możliwość pracy indywidualnej, dostęp do logopedy, fizjoterapeuty czy innych specjalistów, jeśli potrzebne.